泛函分析第二十七次作业
27.1
设 $X, Y, Z$ 是复 Hilbert 空间,$A \in \mathcal{L}(X;Y)$,$B \in \mathcal{L}(Y;Z)$。证明:
- $A^* \in \mathcal{L}(Y;X)$ 且 $\|A^*\| = \|A\|$;
- $(BA)^* = A^* B^*$,且对任意 $\lambda \in \mathbb{C}$,有 $(\lambda I_X)^* = \overline{\lambda} I_X$;
- $\ker(A^*) = \operatorname{Ran}(A)^\perp$,且 $\overline{\operatorname{Ran}(A^*)} = \ker(A)^\perp$;
- $\operatorname{Ran}(A)$ 闭当且仅当 $\operatorname{Ran}(A^*)$ 闭;
- $A^{**} = A$;
- 若 $A$ 是双射,则 $A^*$ 也是双射,且 $(A^*)^{-1} = (A^{-1})^*$;
- 若 $A$ 是等距同构,则 $A^*$ 也是等距同构;
- 若 $A$ 是紧算子,则 $A^*$ 也是紧算子;
- 若 $A$ 是 Fredholm 算子,则 $A^*$ 也是 Fredholm 算子,且 $\operatorname{index}(A^*) + \operatorname{index}(A) = 0$。
解答
1
由伴随算子的定义,对任意 $x \in X, y \in Y$,有 $\langle Ax, y \rangle_Y = \langle x, A^*y \rangle_X$。由于 $A$ 有界,对固定的 $y$,映射 $x \mapsto \langle Ax, y \rangle$ 是 $X$ 上的有界线性泛函,由 Riesz 表示定理,存在唯一的 $z \in X$ 使得 $\langle Ax, y \rangle = \langle x, z \rangle$,定义 $A^*y = z$,易证 $A^*$ 线性。
对任意 $y \in Y$,若 $A^*y \neq 0$,则
$$ \|A^*y\|^2 = \langle A^*y, A^*y \rangle = \langle A(A^*y), y \rangle \leq \|A(A^*y)\| \|y\| \leq \|A\| \|A^*y\| \|y\|, $$
故 $\|A^*y\| \leq \|A\| \|y\|$,即 $\|A^*\| \leq \|A\|$。
另一方面,
$$ \|A\| = \sup_{\|x\|=1} \|Ax\| = \sup_{\|x\|=1} \sup_{\|y\|=1} |\langle Ax, y \rangle| = \sup_{\|y\|=1} \sup_{\|x\|=1} |\langle x, A^*y \rangle| = \sup_{\|y\|=1} \|A^*y\| = \|A^*\|, $$
因此 $\|A^*\| = \|A\|$,且 $A^* \in \mathcal{L}(Y;X)$。
2
对任意 $x \in X, z \in Z$,
$$ \langle BAx, z \rangle_Z = \langle Ax, B^*z \rangle_Y = \langle x, A^*B^*z \rangle_X, $$
由伴随的唯一性得 $(BA)^* = A^*B^*$。
对任意 $x, y \in X$,
$$ \langle \lambda x, y \rangle = \lambda \langle x, y \rangle = \langle x, \overline{\lambda} y \rangle, $$
故 $(\lambda I_X)^* = \overline{\lambda} I_X$。
3
- 若 $y \in \ker(A^*)$,则对任意 $x \in X$,$\langle Ax, y \rangle = \langle x, A^*y \rangle = 0$,故 $y \in \operatorname{Ran}(A)^\perp$。反之,若 $y \in \operatorname{Ran}(A)^\perp$,则对任意 $x$,$\langle Ax, y \rangle = 0$,从而 $\langle x, A^*y \rangle = 0$,故 $A^*y = 0$。所以 $\ker(A^*) = \operatorname{Ran}(A)^\perp$。
- 先证 $\overline{\operatorname{Ran}(A^*)} \subseteq \ker(A)^\perp$:若 $z \in \overline{\operatorname{Ran}(A^*)}$,存在 $y_n$ 使 $A^*y_n \to z$,则对任意 $x \in \ker(A)$,$\langle x, z \rangle = \lim \langle x, A^*y_n \rangle = \lim \langle Ax, y_n \rangle = 0$,故 $z \in \ker(A)^\perp$。
再证 $\ker(A)^\perp \subseteq \overline{\operatorname{Ran}(A^*)}$:注意到 $\overline{\operatorname{Ran}(A^*)}^\perp = \ker(A)$(因为 $x \in \overline{\operatorname{Ran}(A^*)}^\perp$ 当且仅当对任意 $y$,$\langle x, A^*y \rangle = 0$,即 $\langle Ax, y \rangle = 0$,故 $Ax = 0$)。对一般子空间有 $(\overline{\operatorname{Ran}(A^*)}^\perp)^\perp = \overline{\operatorname{Ran}(A^*)}$,而 $\ker(A)^\perp = (\overline{\operatorname{Ran}(A^*)}^\perp)^\perp$,所以 $\ker(A)^\perp = \overline{\operatorname{Ran}(A^*)}$。
4
由 (3),$\overline{\operatorname{Ran}(A)} = \ker(A^*)^\perp$,$\overline{\operatorname{Ran}(A^*)} = \ker(A)^\perp$。若 $\operatorname{Ran}(A)$ 闭,则 $\operatorname{Ran}(A) = \ker(A^*)^\perp$。考虑限制 $A: \ker(A)^\perp \to \operatorname{Ran}(A)$,这是双射,由开映射定理其逆有界。现证 $\operatorname{Ran}(A^*)$ 闭:取 $x_n = A^*y_n \in \operatorname{Ran}(A^*)$ 且 $x_n \to x$,可设 $y_n \in \ker(A^*)^\perp = \operatorname{Ran}(A)$,则存在 $z_n \in \ker(A)^\perp$ 使得 $Az_n = y_n$。由逆有界性,存在 $c>0$ 使 $\|z_n\| \leq c \|y_n\|$。又
$$ \|x_n\| = \|A^*y_n\| = \|A^*Az_n\| \geq \frac{1}{c} \|z_n\|, $$
故 $\{z_n\}$ 有界,存在弱收敛子列,但由下界估计易证 $\{z_n\}$ 为 Cauchy 序列,收敛到某 $z \in \ker(A)^\perp$,则 $x = A^*Az \in \operatorname{Ran}(A^*)$,所以 $\operatorname{Ran}(A^*)$ 闭。反之,由对称性(因 $A^{**} = A$),若 $\operatorname{Ran}(A^*)$ 闭,则 $\operatorname{Ran}(A)$ 闭。
5
对任意 $x \in X, y \in Y$,
$$ \langle y, A^{**}x \rangle_Y = \langle A^*y, x \rangle_X = \overline{\langle x, A^*y \rangle_X} = \overline{\langle Ax, y \rangle_Y} = \langle y, Ax \rangle_Y, $$
故 $A^{**}x = Ax$,即 $A^{**} = A$。
6
由开映射定理,$A^{-1} \in \mathcal{L}(Y;X)$。计算伴随:
$$ (A^{-1}A)^* = A^*(A^{-1})^* = I_X^*, \quad (AA^{-1})^* = (A^{-1})^*A^* = I_Y^*, $$
即 $A^*(A^{-1})^* = I_X$,$(A^{-1})^*A^* = I_Y$,故 $A^*$ 可逆且 $(A^*)^{-1} = (A^{-1})^*$。
7
等距同构即酉算子,满足 $A^*A = AA^* = I$,故 $A^* = A^{-1}$,所以 $A^*$ 也是等距同构(酉算子)。
8
在 Hilbert 空间中,紧算子可用有限秩算子逼近。设有限秩算子 $A_n \to A$ 按算子范数,则 $A_n^* \to A^*$ 且 $\|A_n^* - A^*\| = \|A_n - A\| \to 0$。每个 $A_n^*$ 是有限秩的(若 $A_n = \sum_{i=1}^k \phi_i \otimes y_i$,则 $A_n^* = \sum_{i=1}^k \overline{\phi_i} \otimes x_i$),故 $A^*$ 为紧算子(紧算子空间是闭的)。
9
$A$ 是 Fredholm 算子意味着 $\dim \ker(A) < \infty$,$\dim \operatorname{coker}(A) < \infty$,且 $\operatorname{Ran}(A)$ 闭。由 (3),$\operatorname{coker}(A) \cong \ker(A^*)$,故 $\dim \ker(A^*) < \infty$。由 (4),$\operatorname{Ran}(A^*)$ 闭。所以 $A^*$ 也是 Fredholm 算子。指标定义为
$$ \operatorname{index}(A) = \dim \ker(A) - \dim \operatorname{coker}(A) = \dim \ker(A) - \dim \ker(A^*). $$
对于 $A^*$,有 $\operatorname{index}(A^*) = \dim \ker(A^*) - \dim \ker(A^{**}) = \dim \ker(A^*) - \dim \ker(A)$,因此 $\operatorname{index}(A^*) + \operatorname{index}(A) = 0$。
27.2
设 $H$ 是非零复 Hilbert 空间,$A: H \to H$ 为正规算子。
-
证明:
$$ \operatorname{Re}\lambda \geq 0,\ \forall \lambda \in \sigma(A) \iff \operatorname{Re}\langle x, Ax \rangle \geq 0,\ \forall x \in H. $$ -
证明:
$$ \sup_{\|x\|=1} \operatorname{Re}\langle x, Ax \rangle = \sup_{\lambda \in \sigma(A)} \operatorname{Re}\lambda, \quad \inf_{\|x\|=1} \operatorname{Re}\langle x, Ax \rangle = \inf_{\lambda \in \sigma(A)} \operatorname{Re}\lambda. $$ -
证明:
$$ \sigma(A) \cap i\mathbb{R} = \varnothing \iff A + A^* \text{ 是双射}. $$ -
证明:
$$ \sigma(A + A^*) = \{ \lambda + \overline{\lambda} : \lambda \in \sigma(A) \}. $$ -
说明:在上述 (1)–(4) 中,“$A$ 是正规算子”的假设不可省略。
提示:构造一个实 $2 \times 2$ 矩阵 $A$ 及向量 $x \in \mathbb{R}^2$,使得 $\sigma(A) = \{0\}$ 但 $\langle x, Ax \rangle > 0$。
1
由谱定理,存在谱测度 $E$ 使得 $A = \int_{\sigma(A)} \lambda \, dE(\lambda)$。对任意 $x \in H$,
$$ \langle x, Ax \rangle = \int_{\sigma(A)} \lambda \, d\mu_x(\lambda), \quad \text{其中 } \mu_x(\Omega) = \langle E(\Omega)x, x \rangle. $$
于是 $\operatorname{Re}\langle x, Ax \rangle = \int_{\sigma(A)} \operatorname{Re}\lambda \, d\mu_x(\lambda)$。
若 $\operatorname{Re}\lambda \geq 0$ 对所有 $\lambda \in \sigma(A)$ 成立,则积分非负,故 $\operatorname{Re}\langle x, Ax \rangle \geq 0$。
反之,若对所有单位向量 $x$ 有 $\operatorname{Re}\langle x, Ax \rangle \geq 0$,假设存在 $\lambda_0 \in \sigma(A)$ 使 $\operatorname{Re}\lambda_0 < 0$。由于正规算子的谱是近似点谱,存在单位向量序列 $x_n$ 使 $\|(A - \lambda_0)x_n\| \to 0$,则 $\langle x_n, Ax_n \rangle \to \lambda_0$,从而 $\operatorname{Re}\langle x_n, Ax_n \rangle \to \operatorname{Re}\lambda_0 < 0$,矛盾。故 $\operatorname{Re}\lambda \geq 0$ 对所有 $\lambda \in \sigma(A)$ 成立。
2
由谱表示,对单位向量 $x$,
$$ \operatorname{Re}\langle x, Ax \rangle = \int_{\sigma(A)} \operatorname{Re}\lambda \, d\mu_x(\lambda) \leq \sup_{\lambda \in \sigma(A)} \operatorname{Re}\lambda, $$
故左端 $\leq$ 右端。由于 $\sigma(A)$ 紧,存在 $\lambda_0 \in \sigma(A)$ 使 $\operatorname{Re}\lambda_0 = \sup \operatorname{Re}\lambda$。由近似点谱性质,存在单位向量序列 $x_n$ 使 $\|(A - \lambda_0)x_n\| \to 0$,则 $\langle x_n, Ax_n \rangle \to \lambda_0$,从而 $\operatorname{Re}\langle x_n, Ax_n \rangle \to \operatorname{Re}\lambda_0$,故左端 $\geq$ 右端。同理可证下确界等式。
3
由于 $A$ 正规,考虑连续函数演算:定义 $f(\lambda) = \lambda + \overline{\lambda} = 2\operatorname{Re}\lambda$,则 $f(A) = A + A^*$,且 $\sigma(A + A^*) = f(\sigma(A)) = \{2\operatorname{Re}\lambda : \lambda \in \sigma(A)\}$。
$A + A^*$ 是双射当且仅当 $0 \notin \sigma(A + A^*)$,当且仅当对任意 $\lambda \in \sigma(A)$,$2\operatorname{Re}\lambda \neq 0$,即 $\operatorname{Re}\lambda \neq 0$,这等价于 $\sigma(A) \cap i\mathbb{R} = \varnothing$。
4
由正规算子的谱映射定理,对连续函数 $f(\lambda) = \lambda + \overline{\lambda}$,有 $\sigma(f(A)) = f(\sigma(A))$,即 $\sigma(A + A^*) = \{\lambda + \overline{\lambda} : \lambda \in \sigma(A)\}$。
5
取非零复 Hilbert 空间 $H=\mathbb C^{2}$,在其标准正交基底下定义线性算子
$$A=\begin{pmatrix}0&1\\0&0\end{pmatrix}.$$
$A$ 不是正规算子:
$$AA^{*}=\begin{pmatrix}1&0\\0&0\end{pmatrix}\neq A^{*}A=\begin{pmatrix}0&0\\0&1\end{pmatrix}.$$
谱:$\sigma(A)=\{0\}$,于是 $\operatorname{Re}\lambda=0$ 对所有 $\lambda\in\sigma(A)$ 成立。
(1) 不成立:取单位向量 $x=\frac{1}{\sqrt2}(1,-1)$,则
$$\langle x,Ax\rangle=\frac{1}{\sqrt2}(1,-1)\cdot\frac{1}{\sqrt2}(-1,0)=-\frac12, \qquad\operatorname{Re}\langle x,Ax\rangle=-\frac12<0.$$
故 $\operatorname{Re}\lambda\ge0$($\forall\lambda\in\sigma(A)$)并不能推出 $\operatorname{Re}\langle x,Ax\rangle\ge0$($\forall x\in H$)。
(2) 不成立:数值范围的实部为
$$\{\operatorname{Re}\langle x,Ax\rangle:\|x\|=1\}=[-\tfrac12,\tfrac12].$$
因此
$$\sup_{\|x\|=1}\operatorname{Re}\langle x,Ax\rangle=\frac12>0=\sup_{\lambda\in\sigma(A)}\operatorname{Re}\lambda, \qquad \inf_{\|x\|=1}\operatorname{Re}\langle x,Ax\rangle=-\frac12<0=\inf_{\lambda\in\sigma(A)}\operatorname{Re}\lambda.$$
(3) 不成立:$\sigma(A)\cap i\mathbb R=\{0\}\neq\varnothing$,但
$$A+A^{*}=\begin{pmatrix}0&1\\1&0\end{pmatrix}$$
的特征值为 $\pm1$,故 $A+A^{*}$ 是双射(可逆)。
(4) 不成立:$\sigma(A+A^{*})=\{1,-1\}$,而
$$\{\lambda+\overline\lambda:\lambda\in\sigma(A)\}=\{0\}.$$
两者不相等。